Η Παρακμή των Ιδανικών / Α.Κιτσάκης

 

[…] Αν θα ‘θελε κανείς να προσδιορίσει τα ιδανικά της νεότερης Ελλάδας , θα ήταν αρκετά δύσκολο να τα ξεκαθαρίσει απόλυτα. Το σίγουρο πάντως είναι ότι τα εθνικιστικό ιδανικό καλλιεργήθηκε εντονότατα σε πολλές περιόδους σαν επίσημο ιδανικό, με επιπτώσεις τις περισσότερες φορές οδυνηρές, όχι τόσο λόγων των πολεμικών απωλειών, αλλά και γιατί συνοδευόταν από πατριδοκαπηλία, εμπάθεια, φανατισμό, σκόπιμη διάκριση σε Έλληνες και  ανθέλληνες, πολίτες περιωπής και πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Αλλά αν πάλι, όπως είναι αναγκαίο, συνδέσουμε τα ιδανικά με τις υπάρχουσες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες, σίγουρα θα συμφωνήσουμε με την άποψη του Έριχ Φρομ ότι τα ιδανικά σήμερα είναι: χρήμα, δύναμη, επιτυχία.

Θα μπορούσε όμως να αναρωτηθεί κανείς με βάση αυτά που εκτέθηκαν: βρίσκετε πως πίσω από τα ιδανικά κρύβονται άνομα συμφέροντα και επιδιώξεις μόνο, και ότι τελικά δε χρειαζόμαστε ιδανικά; Ασφαλώς δε θα έφτανε κανείς σε μια τέτοια άρνηση των ιδανικών, και αυτό γιατί, όπως προείπαμε, δεν είναι τα ιδανικά αυτά που ξεπέφτουν αλλά οι άνθρωποι αυτοί που τα ξεφτίζουν. (Φανταστείτε πόσο άσχημα ηχεί το σύνθημα των ελληνοχριστιανικών ιδανικών ύστερα από την καταρράκωση από αυτά υπέστησαν). Πρέπει ακόμα να πούμε πως η ουσία και το βαθύτερο νόημα των ιδανικών παραμένει αναλλοίωτο, έστω κι αν αυτά αποτέλεσαν τυμπανοκρουσίες ή συνθήματα, έστω κι αν εν ονόματι τους έγιναν ενέργειες που σκοπούσαν σε εντελώς αντίθετες κατευθύνσεις. (Σίγουρα αυτοί που επιδιώκουν να ασκήσουν επιρροή γνωρίζουν άριστα ότι τα ιδανικά  στις πλατιές μάζες δημιουργούν μια πολύ ισχυρή έλξη, γι’ αυτό και προβάλλουν είτε έμμεσα είτε άμεσα τα πιο ισχυρά από τα ιδανικά). Δεν μπορεί ακόμα  να αρνηθεί κανείς ότι τα ιδανικά, πολλά από τα ιδανικά, υλοποιήθηκαν μέσα από σκληρούς αγώνες, αποτελούν απόκτημα συνεχών διεργασιών και καταστάλαγμα εμπειριών, και ότι αποτελούν αρχές, όπως προείπαμε, υπαρκτή πραγματικότητα που διέπει τη ζωή μας και χαρακτηρίζει τον πολιτισμό μας.

Έτσι θα φανεί κανείς υπερβολικός ή παράλογος αν υποστηρίξει ότι οι νέοι, η  σύγχρονη κοινωνία, δεν έχουν ιδανικά. Αλλά απ’ την μια μεριά μπορεί να θεωρηθεί αυτή η άποψη σαν αντίληψη παρακμασμένης ηθικολογίας, σίγουρα για την άρνηση των ιδανικών, όταν υπάρχει, δε φταίει η ίδια η νεολαία, αλλά αυτοί που πρόδωσαν ή καπηλεύτηκαν τα ιδανικά, αυτοί που τα κατήντησαν θλιβερό, κενό κέλυφος, χαοτική προσωπίδα σαν κι αυτή που παρουσιάζει ο Γ. Σεφέρης στο Βασιλιά της Ασίνης.  Ας μην ξεχνάμε ακόμα πως όταν μιλάμε για απομυθοποίηση των ιδανικών δεν εννοούμε τίποτε άλλο, παρά την αποκάλυψη της καπήλευσης και της εκμετάλλευσης. Και όταν αυτό δεν έχει την έννοια του συρμού, σίγουρα αποτελεί κατάκτηση, σημείο ωριμότητας.

Αλλά αν υπάρχει απογοήτευση και άρνηση από μια πρόωρη κουρασμένη μειοψηφία της νεολαίας, που για την τραγικότητας της δε φταίει απόλυτα η ίδια, αλλά περισσότερο και κατεξοχήν η «παιδαγωγήσασα» περασμένη γενιά (είναι στα αλήθεια ανευθυνότητα ο παιδαγωγός να ρίχνει την ευθύνη στο παιδαγωγούμενο), υπάρχει σήμερα αρκετός δυναμισμός που επικεντρώνεται, και σε εθνικό και σε παγκόσμιο επίπεδο, σε ιδανικά ουσίας και ζωής, όπως είναι η δημοκρατία, η κοινωνική δικαιοσύνη, η ειρήνη, έστω κι αν η Κίρκη του καταναλωτισμού με πρότυπα ζωής απατηλά και επίπλαστα προσπαθεί να αποπροσανατολίσει και να προκαλέσει τη σύγχυση. Κι αν ο αγώνας φαίνεται ανίσχυρος να πραγματώσει αυτά τα ιδανικά σημασία έχει ότι συνέχεια κατακτούν και περισσότερες συνειδήσεις. Σημασία έχει ότι η ανθρωπότητα σήμερα, στο μεγαλύτερο ποσοστό της, ξέρει ότι από μερικές σπαραξικάρδιες διακηρύξεις για τα ανθρώπινα ιδανικά και τη δημοκρατία ή τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν απομένει παρά η υποκρισία και ο κίνδυνος του αφανισμού της ανθρωπότητας.

 

Α.Κιτσάκης

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s