Παραπλανητικός ο Ευρωκεντρισμός / Γ. Δερτιλής

Μπορεί να γραφτεί μια Ιστορία της Ευρώπης πέρα από τις εθνικές ιστορίες; Είναι ορθό να γράφεται η Ιστορία του κόσμου από ευρωκεντρική σκοπιά; Ναι και όχι, κατά τη γνώμη μου. Το όχι στηρίζεται σε γερά επιχειρήματα. Η Ευρώπη δεν ήταν ποτέ ένα σύνολο συνεκτικό. Οι εσωτερικές της διαφορές ήταν πάντοτε σημαντικότερες από την οποιαδήποτε ενότητα. Άλλωστε, η «ευρωπαϊκή ενότητα» ήταν και είναι μια παραπλανητική ιδεολογία.

Στο παρελθόν και ως τον πόλεμο του Σουέζ, το 1956, ο σκοπός της πανευρωπαϊκής ιδεολογίας ήταν να δικαιολογήσει την ευρωπαϊκή κατακτητικότητα. Ο ευρωπαϊκός κατακτητής ήταν ο ιεραπόστολος του ευρωχριστιανικού πολιτισμού. Σήμερα ο σκοπός της είναι να περισώσει τα κατάλοιπα των ευρωπαϊκών κατακτήσεων του παρελθόντος, τα κατάλοιπα της ευρωπαϊκής  ισχύος, οικονομικής και πολιτικής. Το μέσο είναι η ευρωπαϊκή ενοποίηση, κάτω από την ηγεμονία των μεγάλων εταίρων. Η ιδεολογία της ενότητας νομιμοποιεί την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ταυτοχρόνως συγκαλύπτει την πραγματικότητα, που είναι ακριβώς τα διεθνή συμφέροντα των μεγάλων εταίρων, η κυριαρχία τους στο εσωτερικό της Ένωσης, οι υποβόσκοντες ανταγωνισμοί και συμβιβασμοί μεταξύ τους.

Εξίσου παραπλανητικό είναι να γράφεται η Ιστορία της Ευρώπης σαν να είναι η Ιστορία του κόσμου. Ο ευρωπαίος κατακτητής έβλεπε τον εαυτό του ως το κέντρο της Γης, όπως έβλεπε το κέντρο της Γης ως το κέντρο του Σύμπαντος πριν το Γαλιλαίο και τον Κοπέρνικο. Έτσι γράφτηκε μια Ιστορία της Ανθρωπότητας ευρωκεντρική και ψεύτικη. Η Ευρώπη καταδίκασε στην ιστορική λήθη άλλους πολιτισμούς είτε αγνοώντας είτε περιφρονώντας τους είτε περνώντας τους δια πυρός και σιδήρου. Έσβησε τα ίχνη τους, έπνιξε τη φωνή τους, κατέλυσε την τέχνη τους. Οι σημερινοί Ευρωπαίοι, στεφανωμένοι  με τις κατακτητικές δάφνες του παρελθόντος, βυθισμένοι στην πολιτική τους αυταρέσκεια, θεωρούν ακόμη την Ευρώπη τους ως το κέντρο του κόσμου, εξορκίζοντας την οικονομική και πολιτικής της υποβάθμιση.

Με αυτά τα δεδομένα, λοιπόν καταλήγει κανείς στο όχι: δύσκολα μπορεί να γραφτεί μια Ιστορία της Ευρώπης πέρα από τις εθνικές ιστορίες. Είπαμε: Ευρώπη κυριολεκτικώς «ενιαία» δεν υπάρχει, είναι απλό πλάσμα πολιτικής ιδεολογίας ή ιστοριογραφικής φαντασίας. Εξάλλου η απόπειρα συγγραφής μιας ευρωπαϊκής ιστορίας κινδυνεύει να επαναλάβει ένα βασικό σφάλμα: οι ευρωπαίοι ιστορικοί που επιμένουν να βλέπουν την ήπειρό τους ως την καρδιά του κόσμου αντί να την βλέπουν ως τη σκωληκοειδή απόφυση της Ευρασίας.

Το επιχείρημα λοιπόν θα ήταν δύσκολο· όχι όμως αδύνατο. Ίσως μπορεί να γραφτεί μια ιστορία της Ευρώπης που δεν θα υποτάσσεται στη λογική των εθνικών ιστοριών και δεν θα θεωρεί αυτονόητη ούτε θα δικαιώνει την παγκόσμια κυριαρχία της Ευρώπης ως τον εικοστό αιώνα, αλλά απλώς θα περιγράφει και θα ερμηνεύει την έλευση και την παρέλευση αυτής την κυριαρχίας.

Σε μια τέτοια ιστορία η Ευρώπη θα εξεταζόταν όχι ως ενότητα αλλά ως ένα ιστορικό σύστημα, με τις ιστορικές συνοχές και αντιφάσεις της, με τις φυγόκεντρες και κεντρομόλες δυνάμεις του, με τις προεκτάσεις και επεκτάσεις τους προς τον υπόλοιπο κόσμο και τις εξαρτήσεις του από αυτόν. Αυτό το ευρωπαϊκό σύστημα όντως υπήρξε. Και μπορεί κανείς να το αναγνωρίσει και να το εξετάσει ως ένα σύστημα που αποτελείται από τρία τουλάχιστον υποσυστήματα: ένα γεωοικονομικό, ένα γεωπολιτικό και ένα πολιτισμικό. Αυτά τα τρία υποσυστήματα δεν είναι αιώνια. Αρχίζουν να δημιουργούνται μερικούς αιώνες προ Χριστού. Αναπτύσσονται και συμπτύσσονται συνεχώς ως την εποχή της Αναγέννησης, των υπερποντίων κατακτήσεων και της επιστημονικής επανάστασης. Φτάνουν στη μέγιστη ακμή τους με τη βιομηχανική επανάσταση . Αρχίζουν να αποσυντίθενται από τις αρχές του εικοστού αιώνα. Και σχεδόν διαλύονται στις ημέρες μας.

Αυτός είναι, λοιπόν, ο ρόλος της «ευρωπαϊκής» ιστορίας σήμερα: να περιγράψει και ενδεχομένως να ερμηνεύσει τη δύσκολη και μακρόσυρτη γέννηση, την ανάπτυξη και λειτουργία, τη βαθμιαία αποσύνθεση και, τελικώς, στις ημέρες μας, τη διάλυση αυτών των συστημάτων που συνθέτουν το ευρωπαϊκό φαινόμενο.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s