Ο Εφιάλτης του Θανάτου / Ε.Π. Παπανούτσος

Είναι αδύνατο στον άνθρωπο να συμφιλιωθεί με την ιδέα ότι φυσική απόληξη της εξατομικευμένης ζωής είναι ο οριστικός αφανισμός της, ο θάνατος. Από τότε που ξύπνησε ο νους του και έθεσε το πρόβλημα, δοκίμασε όλους τους τρόπους , για να εξαλείψει ή να μαλακώσει αυτή την καταθλιπτική σκέψη που ύστερα από ορισμένη ηλικία κάνει αφόρητα πικρή τη γεύση της ύπαρξης – του κακού!  Όσο και να προσπάθησαν μάγοι και προφήτες, ποιητές και παραμυθάδες, ονειροπόλοι και φιλόσοφοι να του δώσουν την ελπίδα ότι η ζωή, με τη μια μορφή ή με την άλλη, συνεχίζεται και πέρα από τον τάφο, ότι μπορεί μάλιστα ( αν φανεί φρόνιμος) να είναι και καλύτερη από την επίγεια, αυτός εξακολουθεί ( όπως ομολογεί και ο υμνωδός της Εκκλησίας) «να θρηνεί και να οδύρεται όταν εννοήσει το θάνατο». Που σημαίνει όχι όταν «καταλάβει» το θάνατο, γιατί αυτός ήταν και μένει ακατάληπτος, αλλά όταν τον «βάλει στο νου του». Πως όμως μπορεί να μην τον «εννοήσει», αφού από τη στιγμή που αισθάνεται το τι γίνεται γύρω του, βλέπει να φεύγουν από τον κόσμο τα αγαπημένα του πρόσωπα, το ένα ύστερα από το άλλο, χωρίς να αφήνουν πίσω τους τίποτα άλλο παρά αναμνήσεις και θλίψη που κι αυτή σιγά – σιγά σβήνει; Παραμυθία λοιπόν δεν υπάρχει, και μόνο θρήνος και οδυρμός μπροστά στο επικείμενο, στο αναπόδραστο τέρμα της πορείας. Συνέχεια

Παραπλανητικός ο Ευρωκεντρισμός / Γ. Δερτιλής

Μπορεί να γραφτεί μια Ιστορία της Ευρώπης πέρα από τις εθνικές ιστορίες; Είναι ορθό να γράφεται η Ιστορία του κόσμου από ευρωκεντρική σκοπιά; Ναι και όχι, κατά τη γνώμη μου. Το όχι στηρίζεται σε γερά επιχειρήματα. Η Ευρώπη δεν ήταν ποτέ ένα σύνολο συνεκτικό. Οι εσωτερικές της διαφορές ήταν πάντοτε σημαντικότερες από την οποιαδήποτε ενότητα. Άλλωστε, η «ευρωπαϊκή ενότητα» ήταν και είναι μια παραπλανητική ιδεολογία. Συνέχεια

Είμαστε Ρατσιστές; / Ρ. Σωμερίτης

Οι περισσότεροι από όσους μιλούν και γράφουν γι αυτό το θέμα χρησιμοποιούν δύο επιχειρήματα. Σύμφωνα με το πρώτο, ο Έλληνας, από τη φύση του, δεν είναι ρατσιστής. Και σύμφωνα με το δεύτερο, σε σύγκριση με τα όσα συμβαίνουν στην άθλια Δύση, τα δικά μας δεν είναι τίποτε και μόνο κάτι ευρωλιγούρηδες κατηγορούν στη πατρίδα τους χωρίς να καυτηριάζουν τα αίσχη των δυτικών πατρόνων τους. Δε χρειάζεται κόπος, για να διαπιστώσει κανείς ότι το πρώτο επιχείρημα είναι καθαρά ρατσιστικό. Και δε χρειάζεται πολλές λέξεις, για να χαρακτηρίσει κανείς σαν άκριτα εθνικιστικό και παραπλανητικό το δεύτερο επιχείρημα, διότι παρακάμπτει σκόπιμα τον παγκόσμιο χαρακτήρα της αντιρατσιστικής πάλης  και το γεγονός ότι το πρώτο καθήκον κάθε πολίτη είναι να σκουπίζει πρώτα μπροστά στη δική του πόρτα και όχι να αναζητεί άλλοθι στις βρωμιές του γείτονα. Συνέχεια

Η Παρακμή των Ιδανικών / Α.Κιτσάκης

 

[…] Αν θα ‘θελε κανείς να προσδιορίσει τα ιδανικά της νεότερης Ελλάδας , θα ήταν αρκετά δύσκολο να τα ξεκαθαρίσει απόλυτα. Το σίγουρο πάντως είναι ότι τα εθνικιστικό ιδανικό καλλιεργήθηκε εντονότατα σε πολλές περιόδους σαν επίσημο ιδανικό, με επιπτώσεις τις περισσότερες φορές οδυνηρές, όχι τόσο λόγων των πολεμικών απωλειών, αλλά και γιατί συνοδευόταν από πατριδοκαπηλία, εμπάθεια, φανατισμό, σκόπιμη διάκριση σε Έλληνες και  ανθέλληνες, πολίτες περιωπής και πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Αλλά αν πάλι, όπως είναι αναγκαίο, συνδέσουμε τα ιδανικά με τις υπάρχουσες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες, σίγουρα θα συμφωνήσουμε με την άποψη του Έριχ Φρομ ότι τα ιδανικά σήμερα είναι: χρήμα, δύναμη, επιτυχία. Συνέχεια

Παιδεία και Ελευθερία/Παναγιωτόπουλος

Έχω παρατηρήσει πολλές φορές πως η παιδεία είναι ένα κοφτερό σπαθί που στρέφεται εναντίον εκείνου που το προσφέρει, κατά γενική τουλάχιστον εκτίμηση. Για τούτο και «κατά κανόνα» οι απολυταρχίες ευνοούν κοινωνική αθλιότητα και την απαιδευσία. Ο απαίδευτος έτσι που είναι γεμάτος δεισιδαιμονίες και προλήψεις, κι έτσι που είναι ξαρμάτωτος από υλική δύναμη, υποτάσσεται ευκολότερα στην εξουσία. Και αν καμιά φορά εξεγερθεί, η εξέγερσή του είναι απόρροια στυγνής απόγνωσης. Οι ορδές που οδήγησαν σε δεινές περιπέτειες οι μεγάλοι κατακτητές του κόσμου τούτου ήταν σχηματισμένες από τέτοια αφώτιστα, απαίδευτα, άβουλα πλάσματα, πεινασμένους που περίμεναν να αρπάξουν το βιος του άλλου, στερημένους που ονειρεύονταν βιασμούς, αδικημένους που προσδοκούσαν μια μέρα καλύτερη είτε σε τούτον είτε σε κάποιον άλλο κόσμο. Συνέχεια

Ιδιοτέλεια και Ατομικό Συμφέρον / Erich Fromm

Ο σύγχρονος πολιτισμός και διαποτισμένος από ένα ταμπού σχετικά με την ιδιοτέλεια. Διδασκόμαστε πως το να είμαστε ιδιοτελείς είναι αμάρτημα ενώ είναι αρετή να αγαπάμε τους άλλους. Είναι βέβαιο πως το δόγμα αυτό έρχεται σε χτυπητή αντίθεση με τη πρακτική της σύγχρονης κοινωνίας, που υποστηρίζει το δόγμα ότι η πιο δυναμική και η πιο δικαιολογημένη παρόρμηση στον άνθρωπο είναι η ιδιοτέλεια και ότι, ακολουθώντας αυτή την επιτακτική παρόρμηση, το άτομο συμβάλλει κατά τον καλύτερο τρόπο στο κοινό καλό. Ωστόσο, το δόγμα που ανακηρύσσει την ιδιοτέλεια σαν το μεγαλύτερο κακό και την αγάπη σαν την ύψιστη αρετή, εξακολουθεί να είναι ισχυρό. Η ιδιοτέλεια χρησιμοποιείται εδώ σχεδόν σαν συνώνυμο της φιλαυτίας. Έχει κανείς να διαλέξει ανάμεσα στο να αγαπά τους άλλους, που είναι αρετή, ή να αγαπά τον εαυτό του , που είναι αμάρτημα. Συνέχεια

Η Ποινή / Ε. Π. Παπανούτσος

Νομικοί και φιλόσοφοι, ψυχολόγοι και κοινωνιολόγοι πολύ μελάνι έχουν ξοδέψει και όχι λιγότερη φαιά ουσία, για να εξηγήσουν την έννοια της ποινής και για να δείξουν τη σκοπιμότητα της μέσα στον κύκλο της ατομικής ή μέσα στο σύστημα των σχέσεων της συλλογικής ζωής. Είναι τάχα η ποινή που επιβάλλεται από τα δικαιονομικά όργανα της πολιτείας, απλώς μέσον αμυντικό ( κατασταλτικό και προληπτικό) που χρησιμοποιεί η πολιτικά οργανωμένη κοινωνία για να προστατέψει τα μέλη και τους θεσμούς της από τα στοιχεία και τις πράξεις που έρχονται να την κλονίσουν  – ή μήπως, εκτός απ’ αυτήν, η επιβολή της ποινής υπηρετεί και μιαν άλλη, ηθική ή παιδαγωγική, σκοπιμότητα που αποτελεί τη βαθύτερη δικαίωσή της; Συνέχεια